Yasa metni sayfalarca ama kısaca şöyle toparlayabilirim:

• Sadece bankalar, lisanslı fintech’ler ve yetkilendirilmiş finans kuruluşları USD token çıkarabilecek.

• Teoride her 1 dijital dolar için 1 dolar değerinde yüksek likit ve güvenli rezerv (Hazine bonoları vb.) tutulması gerekecek.

• Düzenli raporlama, bağımsız inceleme, tüketici bilgilendirmesi zorunluluk olacak.

• Kademeli geçiş olacak. Yani piyasanın dönüşebilmesi için zaman verilecek.

GENIUS Act ile stabilcoinlerin kuralsız büyümesi biraz daha kurallı görünürken, aslında daha hızlı yayılma/büyüme izni de çıkmış oluyor.

Trump ve ekibinin İki ana hedefi ise:

1. Dolara değer kaybettirerek ABD dış ticaret açığını azaltmak.

2. Dış ülkelerin dolar rezervlerini bu dijital tokenlere yönlendirerek hem faiz maliyetini düşürmek hem de dolar egemenliğini sürdürmek.

ABD, özel sektör eliyle düzenlenmiş bir dijital dolar ekosistemi kuruyor.

Varoufakis’in Uyarıları

Yunanistan’ın eski Maliye Bakanı, Technofeudalism kitabının yazarı ve uzun zamandır küresel finans eleştirmeni olan Yanis Varoufakis, UnHerd’deki yazısında GENIUS Act’i “zaman ayarlı stabilcoin bombası” diye tanımladı. Belirttiği riskleri sıralarsak;

• Ahlaki Tehlike (Moral Hazard): Stabilcoin şirketleri, yeterli rezerv tutmadıkları takdirde ne olur? Yasa, bu şirketleri iflasa karşı korumuyor ancak yaratacakları bir krizin faturasını kaçınılmaz olarak ABD Merkez Bankası'na (Fed) yüklüyor. Şirketler kârı cebe atarken, riski kamuya yıkmış oluyor.

• Bankacılık Sisteminden Kaçış: İnsanlar, mevduatlarını bankalardan çekip daha cazip görünen stabilcoin'lere yatırırsa ne olur? Bu durum, bankaların kredi verme kapasitesini daraltır ve bir kredi sıkışıklığına (credit crunch) yol açarak reel ekonomiyi vurabilir.

• Küresel "Kıyamet Döngüsü" (Doom Loop): Stabilcoin piyasasında yaşanacak bir panik (örneğin bir şirketin yeterli rezerv tutmadığının anlaşılması), milyarlarca dolarlık ABD hazine bonosunun aynı anda satılmaya çalışılmasına neden olabilir. Bu, bono fiyatlarını çökertir, faizleri fırlatır ve hem bankacılık hem de menkul kıymet piyasalarında bir deprem etkisi yaratır. Bu sarsıntı sadece ABD ile sınırlı kalmaz, tüm dünyaya yayılır.

Varoufakis dramatik anlatmayı sever, evet; ama işaret ettiği risklerin hepsi finans literatüründe karşılığı olan konular: likidite, şeffaflık, kısa vadeli fonlama kırılganlığı vs.

Ayrıca, Varoufakis’in Avrupa Merkez Bankası (ECB) ve gelişmekte olan ülkeler için çizdiği tablo, küresel finans sisteminin asimetrik yapısını yansıtıyor. ECB’nin, dolar cinsinden stabilcoin’lere maruz kalan Avrupalıları kurtarmak için dolar bulma zorunluluğu, Avrupa’nın finansal özerkliğinin sınırlarını gösteriyor.
Çin’in dijital yuan stratejisi ise, kendi finansal sistemini koruma yönünde proaktif bir adım olsa da, 4,5 trilyon dolarlık dolar rezervlerinin getirdiği bağımlılık, küresel dolar hegemonyasının ne denli köklü olduğunu gösteriyor.

Gelişmekte Olan Ülkelerin Çıkmazı

Türkiye, yüksek enflasyon dönemleri, dövize yönelim, altın kültürü ve kripto paralara olan yoğun bireysel ilgi gibi unsurlar göz önüne alındığında, krizlere karşı deneyimli bir ülkedir.
OTC kanallar, P2P işlemler ve yerli borsalar üzerinden stabilcoin alım-satımının zaten hayatımızda olduğunu ele alırsak, GENIUS Act sonrasında regüle edilmiş ABD dolar stabilcoin’leri küresel ölçekte güvenilir algılanırsa, Türk kullanıcıların dijital dolara ilgisi artacaktır.

Varoufakis’e göre gelişmekte olan ülkeler, stabilcoin’ler karşısında üç seçenekle karşı karşıya: yasaklama, kendi dijital para birimini çıkarma(CBDC) veya dolarizasyonu kabul etme.

Bir elinizde; ucuz sınır ötesi para transferi, banka hesabınız olmadan dijital dolar erişimi, fintech inovasyonu.
Diğer elinizde; hızlanmış dolarizasyon, sermaye kaçışı, para politikasının gücünün aşınması.

Türkiye Ne Yapmalı?

1. Yasaklamamalı. En azından enflasyonu düşürmeden ve rezervleri güçlendirmeden tamamen yasaklamamalı.

2. Stabilcoin ihraççılarının rezervlerini şeffaf bir şekilde denetlemesi için yasalar çıkarılmalı. Singapur’un kripto düzenlemeleri örnek olabilir.

3. Yerli CBDC geliştirmesi modernize edilmeli. Hali hazırda çalıştaylarda/toplantılarda anlatılan Dijital TL yapısı tamamen eski ve demode durumdadır. Özellikle EVM bazlı public blockchainlerle (Ethereum vb) konuşabilen daha özgür bir yapıya geçilmeli. (Ya da sıkı regülasyonlar altında TL'ye endeksli stabilcoin'ler veya blokzincir tabanlı yenilikçi yatırım araçları geliştiren yerli girişimlere hibe ve vergi indirimi gibi destekler sağlanmalıdır.)

4. Dijital TL’nin teminatının çeşitlendirilmesi düşünülmeli. Örneğin; %25’i yerel altın rezervi ile teminatlandırılabilir.

5. Yalnızca lisanslı kripto borsaları üzerinden yurt dışı stabilcoin alım-satımına izin verilebilir. Yurt dışı stabilcoinlerle yapılan işlemlere vergi konulup, gelir yerel CBDC rezervine ya da sigortaya aktarılmalı.

6. Kripto varlık kazançları üzerinden alınacak vergiler, piyasayı yeraltına itmeyecek makul bir seviyede olmalıdır.

7. Uluslararası ortaklar ve işbirliklikleri aranmalı

8. Vatandaşlar, stabilcoin’lerin riskleri ve fırsatları konusunda bilgilendirilmeli.

Türkiye’nin hedefi, kendi dijital parasını rezervi sağlam, kuralları belirgin, uluslararası oyuna uyumlu bir şekilde çıkarabilmek olmalı.

Lütfen siz de fikirlerinizi paylaşın!

Yani her şeyi eleştiren bir kişi %90 ihtimalle haklıdır, bu çok yüksek bir oran ve kolay olan. En büyük zorluk, doğru/yararlı %10'u bulmaktır.

Bu %10’u aramak değerlidir, çünkü; neyin yanlış gidebileceğine değil, neyin doğru gidebileceğine dair bahse girmenin getirisinin daha yüksek olduğu anlamına gelir.

Sturgeon Kanunu, Sturgeon Kanunu ve onun sonuçları için de geçerlidir.

Halihazırda kötü bir diziye devam ettiğinizi anladığınızda buna ekonomide batık maliyet denir, zaten yapılmış ancak telafisi mümkün olmayan maliyetler.
Batık maliyet yanılgısı ise rasyonaliteyi göz ardı etme ve diziyi sadece zaten birkaç bölüm izlediğiniz için bitirme eğiliminde olduğunuzda devreye girer.

Batık maliyetsiz %10’u bulmakta bol şans 🍀

Her konsensüs belli varsayımlarda bulunur. Örneğin Bitcoin, bütün konsensüs mesajlaşmasının 10dk içinde tamamlanacağını varsayar. Diğer bir varsayım ise ağın düzgün çalışması için kıt kaynağın(hash gücü) çoğunlukta yani %50+1'de(Honest Majority-Dürüst Çoğunluk) olacağını varsayar.

Bu varsayımlar altında;
n tane node,
f tane hatalı/düşman node olsun

Dürüst çoğunluğu(%50+1) matematiksel olarak ifade etmek gerekirse; 

f’yi çekersek;

Yani başka bir deyişle Bitcoin, hatalı node sayısı(f) toplam düğüm sayısının yarısından az olduğu sürece ağın emniyetini garanti edebilir.

Nakamoto Konsensüs senkron(syncronous) bir algoritmadır.(konsensüs mesajlaşmasının 10dk içinde tamamlandığını varsayması) Bu özellik Bitcoin’i izinsiz bir ağ yapar, herkes madencilik yapabilir.

Fakat BFT bir algoritmada konsensüse katılmak konsensüs onayı gerektirir ve her node ağda oy kullanmak zorundadır.
Her nodeun mesaj almasını garanti altına almak için, konsensüse varmak için sabit bir zaman yoktur. Yani konsensüse ne kadar sürede varılacağı ağdaki nodeların mesajlaşma süresine bağlıdır. Buna kısmen senkron denir.

Kısmi senkron ağ modelleri, gelecekte mutabakata varılacağı konusunda garanti verse de, birkaç mutabakat turu için yeni bir blok oluşturamayabilir.(bknz: Solana)

Yine bu varsayımlar altında;
n tane node,
f tane hatalı/düşman node
x tane de her nodeun alacağı mesaj(oy vs) olsun.

Düşman nodelar herhangi bir mesaj göndermemeyi seçebilir, bu nedenle en kötü durumda bir node en fazla n-f mesaj alması gerekir diyebiliriz, yani birinci denklem;

Fakat n-f mesajdan hangisinin dürüst hangisinin düşman olduğunu bilemeyiz ya da yanıt vermeyen düğümler düşman olmayabilir belki sadece ağ gecikmesi vardır. Bir karar verebilmek için, en az f+1 dürüst mesaj olduğunu ve hatalı mesajların sayısından fazla olduğunu garanti etmeliyiz.

Yani dürüst düğümlerden gelen mesaj sayısının, hatalı düğümlerden sayıca fazla olacak kadar yeterli yanıt almış olmalıyız. Bu nedenle ikinci denklem;

Bu iki denklemi birleştirip f’yi çekersek;

Yani Tendermint ya da Solana gibi bir BFT, hatalı node sayısı(f) toplam düğüm sayısının 1/3'ten az olduğu sürece ağın emniyetini garanti edebilir.

Destekleriniz önemli, teşekkür ederim.

Hakan.